2% masy odpadów komunalnych stanowią zużyte i przeterminowane akumulatory i baterie, które nie zostały wcześniej zebrane selektywnie.
Realizując Program edukacji ekologicznej, Powiatowe Centrum Ekologiczne wraz z Organizacją Odzysku s.a. REBA postanowiło wyjść naprzeciw mieszkańcom Powiatu Limanowskiego, którzy z troską podchodząc do środowiska naturalnego chcą segregować swoje odpady, nie wiedzą co zrobić z bateriami i nie mając pojemników do tego celu.
Z punktu widzenia użytkownika indywidualnego podstawową zasadą ekonomiczną w zakresie gospodarki akumulatorami i bateriami jest możliwość ich bezpłatnego przekazania jako odpadu do wyznaczonego miejsca zbiórki, gdzie będzie on właściwie potraktowany.
Odpady niebezpieczne w formie zużytych baterii powstają w głównej mierze w gospodarstwach domowych. Baterie i akumulatory małogabarytowe zużywane są także w budownictwie, energetyce, handlu, łączności, usługach serwisowych, w służbie zdrowia, jak również w szkolnictwie oraz w innych instytucjach.
Zużyte baterie, są odpadem niebezpiecznym! Po korozji obudowy wyzwalają się z nich metale ciężkie oraz substancje toksyczne.
Przeciętnie w jednej tonie zużytych baterii spotkamy:
dwutlenek manganu 270,0 kg;
żelazo 210,0 kg;
cynk 160,0 kg;
grafit 60,0 kg;
chlorek amonowy 35,0 kg;
miedź 20,0 kg;
wodorotlenek potasu 10,0 kg;
rtęć (tlenek rtęci) 3,0 kg;
kilka kilogramów niklu i litu;
kadm 0,5 kg;
srebro (tlenek srebra) 0,3 kg;
niewielkie ilości kobaltu.
Oprócz tego baterie zawierają smołę, szkło, krzemionkę, papier i folię a nawet wodór. Zagrożenia zdrowotne istnieją przede wszystkim ze strony toksycznego działania metali ciężkich (ołowiu, kadmu i rtęci) ale również używane kwasy bądź zasady tworzące elektrolit mają właściwości żrące i korozyjne. Szkodzić mogą pozostałe związki o ile dostaną się do środowiska i naszych organizmów w większych stężeniach.
Jedna bateria typu "paluszek" zanieczyszcza trwale 1 metr sześcienny ziemi. Jedna bateria zegarkowa zawierająca srebro skutecznie skaża od 5000 do 50 000 litrów wody. Jedna bateria w kompostowni powoduje zatrucie całej partii kompostu.
Biorąc pod uwagę zapisy w Programie Gospodarki Odpadami Powiatu Limanowskiego szczególnie wysoki jest poziom rozproszenia miejsc powstawania odpadów, trudny do kontroli i właściwego gromadzenia odpadów oraz ich przetwarzania. Praktyką powszechnie stosowaną jest przenikanie odpadowych baterii i akumulatorów, szczególnie małogabarytowych, do strumienia odpadów komunalnych i w rezultacie deponowanie ich na składowiskach komunalnych. Odpadowe baterie i akumulatory posiadają dużą wartość surowcową. Poddane procesom odzysku stanowią znaczne zasoby ochraniające naturalne złoża surowcowe.
Wyselekcjonowane z ogólnej masy śmieci baterie mają szansę być utylizowane przez specjalistyczne placówki z ogromną korzyścią dla środowiska naturalnego!
W powiecie limanowskim 90% ilości zużytych akumulatorów powstaje w sektorze transportowym, zarówno podmiotów gospodarczych jak i indywidualnych użytkowników. Dlatego też ilość zużytych akumulatorów ołowiowych oszacowano na podstawie ilości zarejestrowanych samochodów osobowych i ciężarowych, przy przyjęciu następujących założeń:
średnia waga akumulatora do samochodów ciężarowych, autobusów i ciągników siodłowych przy uwzględnieniu różnej ilości akumulatorów w pojeździe – 34 kg,
zmiana akumulatora w samochodzie osobowym – co 3,5 roku,
zmiana akumulatora w samochodzie ciężarowym – co 3 lata.
Ze względu na fakt bardzo dużego rozproszenia miejsc powstawania zużytych akumulatorów i baterii najbardziej istotnym czynnikiem determinującym gospodarkę tymi odpadami jest ich odzysk z rynku. Aktualnie zbieranie baterii pierwotnych i wtórnych funkcjonuje w kraju bardzo słabo, właściwie w sposób incydentalny (szkoły, gminy). Dlatego należy przeprowadzić:
poprawę organizacji zbiórki akumulatorów i baterii z rozproszonych miejsc powstawania – informowanie o punktach przyjmujących zużyte akumulatory i baterie,
uświadomienie mieszkańcom powiatu sposobów prawidłowego postępowania z odpadowymi bateriami i akumulatorami (w latach 2004-2015).
Zbiórka odpadów niebezpiecznych w formie zużytych baterii od mieszkańców regionu oraz z sektora małych i średnich przedsiębiorstw będzie kontynuowana i rozszerzana w wytypowanych placówkach tj.:
Szkoły – zbiórka zużytych baterii,
Punkty serwisowe i sklepy motoryzacyjne – zbiórka zużytych akumulatorów i przepracowanych olejów,
Specjalistyczne firmy – zbiórka lamp fluorescencyjnych, przepracowanych olejów i zużytych akumulatorów,
Stacje benzynowe - zbiórka zużytych akumulatorów i przepracowanych olejów,
Sklepy ze sprzętem elektrotechnicznym - zbiórka zużytych baterii i akumulatorów.
Zgromadzone tu odpady będą odbierane i unieszkodliwiane przez firmy specjalistyczne posiadające niezbędne zezwolenia
Mając na uwadze powyższe zapisy w Programie Gospodarki Odpadami Powiatu Limanowskiego oraz wychodząc naprzeciw mieszkańcom powiatu limanowskiego, którzy z troską podchodząc do środowiska naturalnego chcą segregować swoje odpady, nie wiedzą co zrobić z bateriami i nie mając pojemników do tego celu, Powiatowe Centrum Ekologiczne w Starostwie Powiatowym w Limanowej zaproponowało w 2007 roku utworzenie 13 punktów zbiórkowych w urzędach miast, gmin i w starostwie powiatowym.
Pomysł ten sprawdził się, czego potwierdzeniem są regularnie wywożone z powiatu limanowskiego pełne pojemniki baterii.
Z powyższego wykresu jasno wynika, że wdrożony przez Powiatowe Centrum Ekologiczne program zbiórki baterii w 2007 pn „Promocja segregacji i ochrony środowiska w Powiecie Limanowskim” znacznie zwiększył ilość poddawanych recyklingowi baterii. Należy pamiętać, że każda oddana bateria jest wywożona z powiatu limanowskiego i nie trafia na miejscowe wysypiska śmieci. Nie mały cel miały również wydane ulotki nt. segregacji - w tym zbiórki baterii, które promowały medialnie ten projekt.
W 2010 roku Powiatowe Centrum Ekologiczne chce poszerzyć tę działalność poprzez zwiększenie liczby stałych punktów zbiórki zużytych baterii. W ustawie o zużytych bateriach i akumulatorach (Dz.U. 2009 Nr 79 poz. 666) możemy przeczytać:
Art. 48.
Sprzedawca detaliczny baterii przenośnych lub akumulatorów przenośnych, którego powierzchnia sprzedaży w rozumieniu art. 2 pkt 19 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. O planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717, z póśn.zm.6) przekracza 25 m2, jest obowiązany do:
1)przyjęcia selektywnie zebranych zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych od użytkownika końcowego przez udostępnienie pojemnika na zużyte baterie przenośne i zużyte akumulatory przenośne, bez możliwości żądania od niego zapłaty za ich przyjęcie;
2)przekazania zużytych baterii i zużytych akumulatorów, o których mowa w pkt 1, sprzedawcy hurtowemu lub zbierającemu zużyte baterie lub zużyte akumulatory.
Art. 49.
Sprzedawca hurtowy baterii przenośnych lub akumulatorów przenośnych jest obowiązany do:
1)przyjęcia zużytych baterii przenośnych i zużytych akumulatorów przenośnych od użytkownika końcowego oraz od sprzedawcy detalicznego, któremu przekazał baterie przenośne lub akumulatory przenośne, bez możliwości żądania od niego zapłaty za ich przyjęcie;
2)przekazania zużytych baterii i zużytych akumulatorów, o których mowa w pkt 1, zbierającemu zużyte baterie lub zużyte akumulatory.
Wychodząc naprzeciw tej ustawie, oraz chcąc być przykładowym powiatem chroniącym środowisko zaproponowaliśmy pionierski program utworzenia ok. 50 stałych punktów zbiórki baterii w sklepach detalicznych na terenie powiatu limanowskiego zanim jeszcze taki obowiązek nałożyła ustawa.
Przedsięwzięcie to realizowane będzie przy współpracy z Organizacją Odzysku S.A. Reba w Warszawie.
Współpraca, realizowana będzie w ramach Programu edukacji ekologicznej w roku 2010 przez PCE oraz REBA.
Reba Organizacja Odzysku S.A. jest spółką wyspecjalizowaną w tworzeniu systemu zbiórki i odzysku baterii oraz akumulatorów małogabarytowych, została założona przez pięciu największych producentów baterii obecnych na polskim rynku w 2003 roku.
Forma naszej współpracy ma charakter pionierski i jest ewenementem. Mamy nadzieję, że pomysł ten za naszym przykładem zostanie wdrożony w całej Małopolsce i całym kraju.
Pojemniki te będą dostarczane i opróżniane przez REBA. Oddając pełne baterii pojemniki Rebie będziemy mieć pewność, że zostaną one poddanego recyklingowi, który polega na poddaniu ich odpowiedniej obróbce pozwalającej na prawie całkowity odzysk zawartych w nich związków. Tym sposobem zmniejszy się masa odpadów niesegregowanych i zawierających odpady niebezpieczne. W konsekwencji obniży to koszt usuwania odpadów komunalnych, a także zmniejszy ich negatywny wpływ na środowisko.
Analiza ankiety na temat zbiórki zużytych baterii skierowanej do właścicieli sklepów w powiecie limanowskim przeprowadzanej w 2009 roku
Przed przeprowadzeniem ankiety opisywanych punktów składowania zużytych baterii było 13 i mieściły się one w dwunastu Urzędach Gmin i Miast oraz jeden punkt w budynku Starostwa Powiatowego w Limanowej. W 2009 r. - powstały dodatkowo 33 punkty w szkołach powiatu limanowskiego.
Celem tej ankiety było sprawdzenie możliwości oraz chęci właścicieli sklepów na stworzenie punktów zbiórki zużytych baterii, a tym samym aby sklepy mogły być w przyszłości promowane jako ekologiczne i przyjazne klientowi.
Ankieta ta została przeprowadzona z właścicielami sklepów spożywczych i wielobranżowych, po zakończeniu której powstało jeszcze 18 nowych stanowisk zbiórki zużytych baterii. Wszyscy z ankietowanych właścicieli wyrazili zgodę na stworzenie takich punktów w swoich sklepach.
Opisywana ankieta składała się z 7 pytań sprawdzających zainteresowanie i chęć podjęcia współpracy właścicieli sklepów w Powiecie Limanowskim na rzecz ochrony środowiska. Ankietowani spełniali warunki z w/w ustawy o bateriach i akumulatorach (powierzchnia sklepu przekraczała 25m2). We wszystkich miejscach prowadzona była detaliczna sprzedaż baterii.
Z ankiety wynika, że 88% ankietowanych przyznaje, że zbieranie baterii przyczynia się do zwiększania czystości, a tym samym poprawy kondycji otaczającego nas środowiska. Ten jednoznaczny wynik świadczy o dużym zainteresowaniu właścicieli sklepów tematem ochrony środowiska jak również o tym, że są świadomi zagrożeń jakie niesie zanieczyszczanie najbliższego otoczenia odpadami niebezpiecznymi w tym przypadku zużytymi bateriami. Natomiast w 55% sklepów klienci sami pytali o możliwość zwrotu zużytych baterii, co może wskazywać na to, że problem zagrożenia środowiska niebezpiecznymi odpadami nie jest im obojętny.
Po uzyskaniu wszystkich wyników opisywanej ankiety niepokojący jest procent (33%) ankietowanych, którzy pomimo wysokiej świadomości i chęci propagowania pro-ekologicznej idei nie spotkało się z pojemnikami przeznaczonymi do składowania zużytych baterii. Wynik ten świadczy o słuszności prowadzenia akcji tworzenia punktów zbierania zużytych baterii przez Powiatowe Centrum Ekologiczne, a tym samym wskazuje na potrzebę nagłaśniania problemów ochrony środowiska, do których należy między innymi zanieczyszczanie najbliższego środowiska odpadami niebezpiecznymi. Do składowania odpadów niebezpiecznych w specjalnych pojemnikach przyznało się 55% właścicieli sklepów reszta ankietowanych nie umieszcza zużytych baterii w pojemnikach gdyż takich punktów nie spotyka. Wszyscy ankietowani wyrazili zgodę na stworzenie w swoich sklepach punktów składowania zużytych baterii. Taka współpraca właścicieli sklepów spożywczych i wielobranżowych z Powiatowym Centrum Ekologicznym może przyczynić się do poprawy czystości otaczającego nas środowiska.
Analiza ankiety na temat zbiórki zużytych baterii skierowanej do właścicieli gospodarstw domowych w powiecie limanowskim przeprowadzanej w 2009 roku
Omawiana ankieta miała za zadanie zbadać ogólną świadomość mieszkańców Powiatu Limanowskiego związaną z ochroną środowiska a dokładnie z zagrożeniem jakie niesie nieodpowiednie składowanie zużytych baterii w gospodarstwach domowych i jaki ma to wpływ na środowisko.
Ogólna liczba ankietowanych wynosiła 330 osób (tj. 0,3% liczby wszystkich mieszkańców Powiatu Limanowskiego). W zdecydowanej większości pytane były kobiety w liczbie 264, natomiast mężczyzn było 65. W większości przypadków były to osoby pełnoletnie w przedziale wiekowym: 26-45 lat (74%), 46-65 lat (21%), >65 roku życia (0,5%) oraz 16-25 lat (4%) oraz jedna osoba z przedziału wiekowego <15 roku życia.
Zdecydowana większość ankietowanych bo aż ok. 88% mieszkała w domach jednorodzinnych, 4% uczestników ankiety było mieszkańcami bloków wielorodzinnych. Dane te są nie do końca dokładne, gdyż nie wszyscy ankietowani zaznaczyli swoje miejsca zamieszkania.
Ankietowani zapytani o ogólny cel segregacji w większości przypadków (78%) udzielono odpowiedzi, że segregacja polega ona na zbieraniu do różnych pojemników odpadów tego samego gatunku (np. szkła, papieru i metali) w celu ich powtórnego wykorzystania. Reszta uczestników (18%) ankiety wskazała za cel segregacji dbałość o czystość i estetykę oraz 10% ankietowanych na segregowanie w celu łatwiejszego ich transportu na składowisko.
Z ankiety wynika, że 72% uczestników aktualnie segreguje odpady w swoich gospodarstwach domowych, 28% osób ankietowanych tego nie praktykuję. Do najczęściej segregowanych odpadów przez ankietowanych należą:
Odpady niebezpieczne, w tym również zużyte baterie, w rankingu najczęściej segregowanych odpadów zajmują dopiero piąte miejsce. Wynik ten wskazuje na słuszność projektu tworzenia przez Powiatowe Centrum Ekologiczne punktów zbierania zużytych baterii i uświadamiania mieszkańcom zagrożeń związanych z zanieczyszczaniem środowiska tego typu odpadami. Rozkładająca się jedna zużyta bateria jest źródłem toksyn dostających się do ziemi w obrębie 1m3. Za tym ze odpady są obecnie źródłem zagrożenia zdrowia i życia opowiedziało się 88%. Zapytani, które rzeczy w gospodarstwie domowym po wykorzystaniu stają się niebezpiecznymi odpadami, ankietowani wskazali:
Świadczy to o wysokim stopniu zainteresowania tematem ochrony zdrowia wiążącym się z zagadnieniem ochrony środowiska, w którym żyją i na który oddziałują. Ankietowani zapytani o to czy spotkali się z pojemnikami przeznaczonymi do zbiórki baterii na terenie Powiatu Limanowskiego w 58% potwierdzają obecność tych pojemników, natomiast 42% osób nie spotkało się z punktami do składowania zużytych baterii. Najczęstszym miejscem, w którym spotykano specjalne pojemniki do składowania zużytych baterii były sklepy (68%) na drugim miejscu wymienione zostały szkoły (20%) i następnie Urzędy Gmin i Miast. Dodatkowo wymieniane były punkty fotograficzne. Zdecydowana większość ankietowanych bo aż 98,7% jest za umieszczaniem np. w sklepach pojemników do składowania zużytych baterii, gdyż przyczyni się to do zwiększania czystości w ich najbliższym otoczeniu.
